eftir Mary Robinette Kowal
þýðing eftir Júlíus Árnason Kaaber
Mary Robinette Kowal er margverðlaunaður bandarískur furðusagnahöfundur. Hún hlaut Hugo og Nebula verðlaunin fyrir Lady Astronaut bókaseríuna sína en hefur líka skrifað um töfra og glamúr á Regency-tímabilinu, drauga í fyrri heimsstyrjöldinni og hér, um tröll í Straumsvík. Hún þekkir vel til landsins, en hún bjó um tíma á Íslandi og starfaði sem brúðuleikari við Latabæ.
Maxwell Sanders þrýsti símanum nær eyranu eins og það myndi einhvern veginn hjálpa honum að skilja þetta. „Sagðirðu tröll?“
“Já, Max.” Hann sá fyrir sér stífa líkamsstöðu Amalíu í hverju orði.
Hann strauk hendinni yfir höfuðið. „Ég get ekki endurgert teikningarnar af álverksmiðjunni bara vegna þess að verkstjórinn ykkar trúir á ævintýri.“
Suðið og surgið á línunni minnti hann á að hún væri stödd á Íslandi. „Ég veit hvernig það hljómar en áttatíu prósent íbúanna hér trúa á álfa og tröll. Þannig að þegar verkstjórinn segir mér að þeir muni ekki halda áfram með byggingu verksmiðjunnar vegna þess að við séum að ryðjast inn á tröllasvæði get ég ekki bara hundsað hann.“
“Semdu þá við hann.”
Hún þagði nógu lengi þannig að Max hélt að hann sambandið slitnað, en svo barst rödd hennar yfir hafið og að skrifstofu hans í New York. „Ég held að við séum komin lengra en það.“
Max bankaði með fingrunum á skrifborðið áður en hann teygði sig í dagatalið. „Viltu að ég komi þangað og tali við þau?“
“Hefur þú tíma til þess?” Ef hann hefði enn haft hár, hefði það risið á höfði hans. Amalía ætti að segja honum að hún gæti tekist á við þetta, eins og alltaf. Hún ætti að verða svolítið pirruð yfir ábendingu hans um að hún gæti þurft hjálp. Henni ætti ekki að vera létt. Max áttaði sig á því að hann héldi niðri í sér andanum og andaði hægt út. „Jú, ég hef tíma,“ laug hann. „Ég næ næstu flugvél.“
* * *
Gluggalaust anddyrið á Keflavíkurflugvelli hvíldi á Max eins og innilokunarkennd í biðstöðu. Amalia stóð við eina af steypusúlunum sem húktu undir loftinu. Bros snerti létt varir hennar og hvarf, eins og það væri óþægilegt á andliti hennar. Hún lét undan New York-kveðjunni og endurgald kossinn á kinn hans af skyldurækni, en stóð óþægilega stíf. „Viltu hvíla þig á hótelinu þar til það birtir eða fara beint á vinnusvæðið?“
„Förum á staðinn.“ Kipptist hún við? „Ég get hvílt mig seinna í dag.“
“Tókstu með þér húfu? Það rignir.”
Max yppti öxlum. „Smá rigning skaðar ekki.“
Hann fylgdi Amaliu út um rennihurðina að bílastæðinu. Um leið og hann steig út skar regnið í andlitið. Regnið skall á upplýstu bílastæðin. Handan við daufu ljóspollana virtist nóttin grípa um jörðina. Hann hljóp yfir bílastæðið og stakk hökunni undir frakkann sinn á meðan kaldar regnnálar stungu hann í framan úr öllum áttum.
Amalía dró hettuna þéttar að höfðinu og sneri sér örlítið að honum. „Velkomin til Íslands.“ Þetta komst næst því að heyra hana segja brandara.
* * *
Trjálaus fjöll, dekkri en himininn, gengu í bylgjum hægra megin við bílinn. Glitmerkin sitt hvoru megin við veginn það eina sem braut upp myrkrið.
Max leit á úrið sitt. 9:37 fyrir hádegi. “Hvenær er sólarupprás á þessum árstíma?”
“Um 10.” Amalia þagði, og sagði svo aftur eins og til að biðjast afsökunar á því að vita ekki nákvæmlega hvað klukkan sló. „Það er erfitt að segja þegar það er svona þungskýjað.”
Hún sagði fátt annað á leiðinni að vinnusvæðinu í Straumsvík. Max hafði aðeins komið til Íslands einu sinni áður, sem hluta af upphaflegu undirbúningsvinnunni fyrir skjólstæðing sinn. Síðan þá hafði Amalia tekist á við allt af sinni vanalegu skilvirkni. Hann leit á hana á meðan hún ók. Hún hafði aldrei verið málglöð, en nú virtist hún hafa dregið sig inn í skel; hendurnar voru límdar við stýrið.
Án ljósmengunar frá þéttbýli glóðu gulbrúnu ljósin á vinnusvæðinu við neðri hluta skýjanna og hæddust að döguninni.
Amalía nam staðar á malarvegi. Vindurinn sló bílinn eins og hann væri þeim reiður. Stórar vinnuvélar sátu hoknar í grýttu landslaginu og biðu eftir ökumönnum sínum.
Max gjóaði augum. „Hvar er starfsfólkið?”
„Það hætti allt í gær.” Amalía kreppti hnefana á stýrinu. „Ég skal sýna þér.“
Þegar hann steig út úr bílnum kastaði vindurinn rigningunni á hann. Hann dró kragann á frakkanum sínum lengra upp og fylgdi Amaliu yfir svæðið.
Við rannsóknarholu lá grafa á hliðinni. Brotinn griparmur gulu vélarinnar lá eins og risavaxin skepna sem hefði verið felld í veiðiferð. Hann dró andann djúpt. Hvað gæti snúið stál eins og sælgætispappír? Vökvi virtist blóðga dökka jörðina undir honum.
„Jesús minn, Amalía! Það var vinnuslys og þú sagðir mér það ekki?“ Hann þurrkaði rigninguna af sér og hunsaði úrkomuna sem hélt áfram að rigna yfir þau. Hann veifaði hendi að gröfunni. „Af hverju sagðirðu mér ekki frá þessu?“
„Vegna þess að ég get ekki trúað þessu nema vegna þess að ég stend hér. Hefðir þú trúað mér í New York?”
„Trúað hverju? Að skurðgrafan hafi dottið?“
Hún leit undan.
Max sneri sér við til og fylgdi augnaráði hennar en hnaut um á sprungnu hrauninu þegar hár Íslendingur gekk að þeim. Maðurinn leit út eins og víkingur í nútímaklæðnaði.
„Max, þetta er Snorri Gunnarsson, verkstjórinn minn.” Snorri? Hvers konar nafn var það? Hljómaði eins og einn af dvergunum sjö.
Max rétti fram hendina og heilsaði. „Ertu með einhverja hugmynd um hvernig þetta gæti hafa gerst?
„Tröll.”
„Hvað í andsk–?” Vindurinn þreif andann frá honum. „Ertu að segja mér að tröll hafi gert þetta?“
Snorri benti á tvo grjóthnullunga við endann á gröfunni. Steinarnir lágu hoknir á jörðinni eins og risavaxnir ruðningsleikmenn. „Þetta eru tvíburarnir,” sagði hann, eins og það útskýrði eitthvað.
„Hvað meinarðu?”
„Þetta eru steinrunnin tröll. Við tókum eftir þeim fyrir stuttu, en vonuðum að þeir hefði verið einir á ferð. ”
Max beið eftir brandaranum. Hann mundi óljóst eftir sögu um tröll sem breyttust í stein við dagrenningu, en þetta var ekki þjóðsaga, andskotinn hafi það!
„Er ekkert annað sem gæti hafa valdið þessu?”
Snorri hristi höfuðið. “Jú, mögulega, kannski, vindhviða gæti oltið gröfunni, en þetta,” hann benti á beyglaðan og brotinn griparminn á gröfunni, „er ekki vindinum að kenna.”
Max fylgdi bendingu Snorra og starði aftur á gröfuna. Hvernig í andskotanum hafði þetta gerst? „Grín?“
„Nei.” Neitunin datt eins og grjót milli þeirra.
„Max,” Amalía steig nær, „við vorum hérna þegar þetta gerðist.”
“Sástu tröll?” Jesús. Hún var orðin geðveik.
„Nei.” Hún hélt úlpunni nær sér og endurtók orð sem hljómuðu þaulæfð. „Lúðvík ók gröfunni. Það var enginn að fylgjast með vegna þess að hann er fær. Við heyrðum ekkert fyrr en grafan skall á jörðinni vegna þess að aðrar vélar voru í gangi.”
„Ég hélt að þú værir að tala um hjátrú í símanum.“ Honum fannst vindurinn gnauða um í höfðinu. „Segðu mér að þú haldir ekki að tröll hafi gert þetta.“
„Ég–ég veit ekki.”
Max blístraði lágt og leit aftur á blettótta jörðina. „Hvað sagði vélamaðurinn?“
Hún stóð hreyfingarlaus og horfði út á sjóndeildarhringinn. „Hann er látinn.“
* * *
Max gekk fram og til baka um litla rýmið fyrir framan skrifborð Amalíu. Tröll. Hann horfði út um gluggann á gröfuna; langi armurinn teygður út í brotajárn. Hann hafði eytt klukkustundum í að skoða skemmdirnar og jörðina í kring, og að tala við Amalíu um það sem hún hafði séð. Hugsanir hans héldu áfram að snúast um sömu spurninguna: Hvað gæti valdið þess konar skemmdum?
Það heyrðist bank á hurðina á hjólhýsinu. Max hreytti úr sér: „Kom inn!“
Snorri steig inn í litlu skrifstofuna. „Klukkan er hálf fimm. Við ættum að koma okkur. ”
Amalía stóð og teygði sig í úlpuna. Max hvessti augun á hana. „Við förum ekkert strax.“ Ef hún hélt að það væru tröll hérna þá myndu þau freista þess að sjá þau.
Með aðra hendi á úlpunni hrökk hún frá og sneri sér undan. „Það er ekki öruggt að vera hérna eftir sólarlag,“ sagði Snorri.
„Þetta reddast.“ Max herpti varirnar í bros. „Takk fyrir hugulsemina.“
Vindurinn ýlfraði um vinnusvæðið og hristi skúrinn í leit að leið inn. Snorri hikaði í dyragættinni. „Viltu far, Amalía?“
„Nei takk, Snorri. Ég ætla vera hérna með Max,“ sagði hún dauflega, enn álútin.
Snorri vætti varirnar og kinkaði kolli. „Vertu blessuð.” Vindurinn skellti hurðinni á eftir honum.
„Hvað sagði hann?“
Amalía sleppti úlpunni og hneig í stólinn. „Bæ, í formlegu tali. Farðu með blessun. ”
Max starði út um gluggann. Vindurinn barðist ótrauður yfir hraunbreiðurnar og sló á kletta sem voru þaktir grænum mosa. Ekkert gat sannfært hann um að reið tröll væru úti á reiki.
„Amalía, þetta er fáránlegt.”
Hún krosslagði hendurnar og greip um olnbogana eins og hún væri að reyna halda sér saman. „Ég veit.“
„Þú veist. ”
„Já.“ Hún sat bein í baki í stólnum, stellingin eins stíf og hann mundi eftir. „Ég bað þig um að koma frá New York vegna vætta. Ég vil að þú endurhugsir plönin þín því ég hef skyndilega fengið trú á hinu yfirnáttúrulega.“ Hún þagnaði og kyngdi áður en hún hélt áfram með ískaldri ró. „Þetta virtist mjög skýrt í gær, en ég veit hvernig þetta hljómar, svo ég beið þangað til þú kæmir á staðinn til að segja þér allt. Ég hélt að þegar þú værir mættur myndir þú skilja þetta.“
Max kraup fyrir framan hana. „Sjáðu til. Það er sorglegt að þessi maður hafi látist en slys gerast í vinnunni. Að búa til ævintýri mun ekki vekja hann aftur til lífsins.“
Hún hélt svo fast í sig sjálfa að hann gat séð hendur hennar skjálfa. „Þú varst ekki hérna.“
„Og þú varst það? Þú sagðir sjálf að enginn sá hafi séð þetta fyrirbæri. Þetta var slys.“ Hvað hafði komið yfir hana? „Tröll eru ekki til.“
„Ég veit, en ég stari á rakhníf Ockhams og hann er –“ Hún hikaði. „Hann er að fara að skera mig á háls. Ég veit ekki hverju öðru ég á að trúa.“
„Við fáum einhvern til að rannsaka slysið og þeir munu segja þér að jörðin hafi færst til, eða að það hafi verið vindhviða eða –“
„Eða hvað?“
Max hryllti við sturluninni sem birtist í augum Amalíu. Hún rétti honum nafnspjald. „Við hringdum í lögregluna í gær; þeir gáfu mér þetta.“
Max gretti sig. „Álfamiðill?“ Hann strauk hendinni yfir höfuðið. „Er þetta grín?“
„Álfamiðill er manneskja sem sér og talar við álfa.”
„Frábært. Álfar líka? Hvað eru þeir hræddir við? Að Skellibjalla ætli að dreifa álfraryki á gröfurnar og nema þær á brott til Hvergilands?“
Amalía stökk úr stólnum. „Komdu með aðra útskýringu Max og ég skal glöð trúa henni.“
„Vindurinn er kröftugur hérna.“ Í þeim töluðu orðum hristi vindhviða vagninn. „Ég var einmitt að lesa á netinu um að vindurinn hafi velt ferðarútu í síðustu viku. Hann reif malbikið af veginum norður fyrir norðan.“
„Ég vildi óska að þú hefðir rétt fyrir þér.“ Hún starði út um gluggann á vaxandi myrkrið á vinnusvæðinu. Regnið skall lárétt á glerinu. „Þú þekkir tæknilegu hliðarnar jafn vel og ég. Ég get alveg trúað því að vindurinn hafi velt gröfunni um koll, en útskýrðu fyrir mér hvernig hún sneri líka stálarminum alveg við og kramdi höfuðkúpu manns. Hvað hefur svona mikið kraftvægi?“
„Ég veit það ekki.“ Hann horfði á spegilmynd sína í glerinu nálgast Amalíu. „En þetta eru ekki tröll.“ Hann rétti fram hjá henni og benti á tvíburana. „Sjáðu. Þetta eru steinar. Ekki tröll. Steinar.“
„Myndi það auðvelda þér að breyta áætluninni ef ég hefði sagst vera sammála þér, en að við yrðum að friða heimamenn?“ Rödd hennar var aftur orðin ísköld og róleg.
Hann fannst hann óhulturi þegar vitfirring hennar var nær yfirborðinu. „Kannski”
Amalía hallaði höfði upp að rúðunni.
Max settist niður, þreyttari en bara af flugþreytu. „Ókei. Hvað viltu að ég geri?“
„Breyttu verkáætluninni.”
„Það get ég ekki.“
„Hvers vegna ekki?“ Hún sneri sér að honum aftur og rétti úr sér. „Ef ég hefði sagt þér að við hefðum fundum grafreit hefðir þú ekki hikað við það. Hvaða munur er á því að virða mína trú á tröllum og að virða rotnandi leifar fólks sem dó fyrir svo löngu að enginn man eftir þeim?“
„Sko, þú veist að það er mun –”
Skúrinn kastaðist til í loftið og skall niður aftur. Amalía féll á hnén. Úti ýlfruðu vindhviðurnar.
Eitthvað stórt hreyfðist í rökkrinu. Max greip í stóllappirnar, hnúarnir hvítir, og starði út um gluggann. Skúrinn skalf aftur og rann af stólpunum sem héldu honum uppi. Í einu, ótrúlegu vetfangi, fylgdist Max með gólfinu detta undan sér þegar kerran veltist á hliðina áður en þyngdaraflið tók við herberginu.
Hann barðist um að veggnum. Bókum rigndi niður í kring. Herbergið gróf þau í pappírs- og húsgagnaflóði.
Myrkur.
Max krafsaði í pappírana sem huldu andlit hans. Sársaukinn brann niður vinstri fótinn. Hann sneri sér við til að reyna að losa sig. Hann rétti út hendurnar í leit að því sem hélt honum föstum og strauk sléttan málmflöt. Hann náði andanum og reyndi að róa sig niður. Skrifborð. Skrifborð Amalíu hafði fallið á hann.
„Amalía?”
Hann heyrði ekkert í myrkrinu. Úti lamdi vindurinn skúrinn, hristi hann og gólaði í von um að sleppa inn fyrir.
„Amalía?” Hann hvíslaði.
„Ég er hérna.”
Honum létti og kvíðann slakaði. „Er allt í lagi?“
Það leið heil eilífð áður en hún svaraði. „Ég held ekki.“
„Ha?“ Óttanum sló aftur niður. „Hvað er að?“
„Ég lenti á glugganum.“
Glugganum? Þá skildi hann hvað hafði gerst. Glugginn hlaut að hafa mölbrotnað undir henni. Inn í hana. „Ertu illa særð?“
„Já.”
Hann sneri sér við í von um að sjá hana en skrifborðið hélt honum föstum. „Borðið liggur á löppinni.“
„Mig grunaði það.“ Hún þagði. Hvernig gat hún verið svona róleg? Hann sá fyrir sér hrukkuna sem birtist alltaf þegar hún var djúpt hugsi. „Nærðu að koma borðinu af þér?“
Hann settist upp. Við þetta skaust kvalartilfinning upp fótlegginn. Sviti perlaði hársvörðinn hans.
Með fingurna undir skrifborðsbrúninni lyfti hann borðinu upp. Togaði. Rembdist og teygði á móti þyngdinni. Skrifborðið færðist örlítið og muldi beinin hans. Max féll aftur fyrir sig af sársauka. Hann lá andstuttur, með andlitið í höndunum. „Ég get þetta ekki.“ Max langaði að að gráta en gat ekki náð andanum.
„Takk fyrir að reyna.“ Hún hljómaði sallaróleg, eins og ekkert hefði gerst.
„Fyrirgefðu.“ Hann lamdi hnefunum í vegginn fyrir neðan sig. „Fyrirgefðu, Amalía.“
„Þetta er allt í góðu. Við hefðum ekkert getað farið uppúr þessu.“
Hann teygði sig í átt að röddinni en átti erfitt með að sjá hana. „Hvers vegna?“
„Hurðin liggur á botninum.“
Max bölvaði lágt. Þögn ríkti á milli þeirra. Úti virtist ýlfrið magnast, hækka og lækka eins og flóðbylgja. Hann fann vindinn titra undir sér. Eitthvað skall taktfast á hlið hjólhýsisins, eins og trjágrein sem hélt takti í vindinum. Hann þvingaði sig til að muna eftir að hafa séð tré á meðal hrjóstrugra klettanna. „Hversu lengi þurfum við að bíða þangað til einhver kemur?“
„Þangað til að sólin kemur upp.“ Hún hikaði. „Mögulega seinna, ef það er skýjað.“
„En það er ekki fyrr en um tíu.“
Hún hló og hóstaði blóði. „Þeir eru hræddir við tröllin.“
Skúrinn nötraði. Járnöskur ómaði um herbergið. Vindurinn hrærði skyndilega í pappírunum og regnið vætti þá.
„Hvað var þetta?“
Röddin hennar rak í myrkrinu. „Fyndist þér þú vera öruggari ef ég segði að þetta væri vindurinn?“